به‌ ناوی کوردستانی گه‌وره‌ .

ح. س. سۆران

تاران –6/10/2707

هه‌ڵ سه‌نگاندن ، ره‌خنه‌ یا " ریخنه‌ " ؟ .

هه‌میشه‌ له‌ هه‌مو بوارێک دا ، "هه‌ڵ سه‌نگاندن "و وردبوونه‌ه‌وه‌ی دڵسۆزانه‌ و پسپۆڕانه‌ی خوێنه‌ر ، بینه‌ر و خه‌ڵکی دیکه‌ زۆر پێویست و به‌که‌ڵکن ‌ ‌ ، که‌ ئه‌ز لێره‌دا به‌ چه‌شنی سه‌رپۆرت، وه‌ک به‌رکوڵ ، چاوێک به‌سه‌ر هه‌ڵسه‌نگاندنی وێژه‌یی دا، ده‌خشێنم . دیاره‌ ئه‌گه‌ر بمه‌وێ به‌ تێروته‌سه‌ڵی ، باسی ئه‌م مه‌به‌سته‌ گرنگه‌ بکه‌م ، ره‌نگه‌ پێویستی به‌ نووسینی چه‌ند کتێبی گه‌وره‌ ببێ .

به‌ داخه‌وه‌ ، له‌ نێو ئێمه‌دا ، ناوی" هه‌ڵسه‌نگاندن" یان ناوه‌ " ره‌خنه‌" ، که‌ به‌ بۆچونی زۆر که‌س ، " ره‌خنه‌ " ته‌نیا هه‌ڵسه‌نگاندنی نه‌رێی ( مه‌نفی ) و تانه‌ و ته‌شه‌ر له‌به‌ر ده‌گرێ . به‌ڵام ، "هه‌ڵسه‌نگاندن" ، ناوی شیاوی وشه‌که‌یه‌ ، که‌ هه‌م روانگه‌ی ئه‌رێی ( موسبه‌ت) و هه‌م روانگه‌ی نه‌رێی ( مه‌نفی) ، بابه‌ته‌که‌ ده‌گرێته‌ به‌ر و ده‌قاوده‌ق ده‌بێته‌ مانای وشه‌ی " نه‌قد" ی عاره‌بی و له‌ گشت روانگه‌وه‌ یه‌که‌وه‌ ، مه‌به‌سته‌که‌ راڤه‌ی ده‌کا و ده‌توانێ زۆر به‌ نرخ و رێنوێن بێ .

له‌ نێو خۆمان دا ، ‌هێندێک که‌س وای تێ گه‌یون‌ ، که‌ کاتێک" ره‌خنه‌ " ئه‌نجام ده‌ده‌ن ، هه‌ر ده‌بێ باسی روانگه‌ لاواز و کزه‌کانی کاره‌که‌ بکه‌ن و کارێکیان به‌ سه‌ر روانگه‌ شاز و چاکه‌ کانیه‌وه‌ نه‌بێ . له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ ، لام وایه‌ هه‌ر که‌س مافی ئه‌وه‌ی نیه‌ ‌ هه‌رشتێک هه‌ڵ بسه‌نگێنێ . هه‌ڵسه‌نگێنه‌ر ، ده‌بێ له‌و بواره‌دا ، که‌ هه‌ڵسه‌نگاندن ئه‌ نجام ده‌دا ، شاره‌زا و پسپۆڕ بێ ، بۆ وێنه‌ چۆن ده‌بێ به‌ یه‌ک نه‌فه‌ر ناشاره‌زا له‌ بواری پزیشکی دا ، مافی ئه‌وه‌ی بدرێ، که‌ نه‌شته‌رگه‌ریه‌کی ئه‌نجام دراو ، له‌ سه‌ر دڵی که‌سێک هه‌ڵ بسه‌نگێنێ و به‌ ورده‌ فه‌رمایشی ناشیانه‌ و قسه‌ی به‌ر ته‌نوور ، له‌ سه‌ری بدۆی ؟ ده‌بێ هه‌ڵسه‌نگێنه‌ری هه‌ر کارێک ، بۆ خۆی پسپۆڕی ئه‌و کاره‌ بێ و بێ بوار له‌ ئاو نه‌دا .

ته‌نانه‌ت به‌ داخه‌وه‌ هی وام دیوه‌ بیلامانێ ، په‌رژینی قایم بێ ،" ره‌خنه" ‌شی کردوه‌ به‌ "ریخنه‌ " و شته‌که‌ی ته‌نیا له‌ سه‌ر بناغه‌ی چۆنیه‌تی په‌یونده‌ی تاقه‌ که‌سی خۆی ، له‌ ته‌ک خاوه‌ن به‌رهه‌مه‌که‌دا ئه‌نجام داوه‌ ‌ . بۆ وێنه‌ ، ، یه‌کێک به‌ زمانی کوردی "ره‌خنه‌ "( ریخنه‌ ) یه‌کی له‌ سه‌ر کاری هۆنه‌رێکی هاو چه‌رخ نووسیبو ، که‌ دیاربو ئامانج زیاتر سووک کردن و تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ بو ، نه‌ک هه‌ڵسه‌نگاندن یا باسکردنی وێژه‌یی ناوه‌رۆک و ته‌شکی هۆنراه‌که‌ . ته‌نانه‌ت له‌ هه‌ڵ سه‌نگاندنه‌ زاره‌کی ( شه‌فاهی) یه‌ کانیدا ، که‌ له‌ کۆڕ و شتی چکۆله‌ داباسی ده‌کرد ، ده‌یوت: " جا ئه‌وانه‌ی ‌ فیساره‌ که‌س که‌ی هۆنراوه‌ن ؟ مرۆڤ وا ، کوا ده‌توانێ هۆنه‌ر بێ؟ باوه‌کو من قه‌ت ئه‌و خو و خده‌یه‌م نیه‌، که‌ باسی خه‌ڵک به‌ خراپه‌ بکه‌م ، به‌ڵام به‌ سه‌ری شێخ ، پوورێکی بو ‌ به‌ په‌نجا ساڵ ته‌مه‌نه‌وه‌ ، پێی شووره‌یی نه‌بو ، حه‌ز لێکردو و دڵداری ده‌کرد!!! "

که‌ ئه‌مه‌ نه‌ هه‌ڵسه‌نگاندنه‌ و نه‌ ره‌خنه‌یه‌ ، به‌ڵکه‌ ئه‌گه‌ر له‌ خزمه‌ت ئێوه‌دا پام له‌ به‌ڕه‌ی خۆم زیاتر دانه‌کێشابێ ،ده‌بێ بڵێم شه‌ڕه‌ مه‌ته‌لۆکه‌ و‌ "ریخنه‌یه‌ ". پووری جی داوه‌ به‌ سه‌ر هۆنراوه‌که‌‌یه‌وه‌ ؟؟؟ ‌

بگه‌رێوه